मराठी दिनदर्शिकानुसार मराठी महिने त्यांची नावे | Marathi mahine name आणि त्यांचे महत्व या विषयीची संपूर्ण माहिती या लेखात आपण पाहणार आहोत.
इंग्रजी दिनदर्शिकानुसार १२ महिने असतात, आणि या महिन्यांमध्ये मराठी महिन्यांचा कालावधी तसेच या दरम्यान येणाऱ्या सणांची संपूर्ण माहिती घेणार आहोत.
कॅलेंडरच्या या महिन्यांचा प्रत्येक भाग आपल्या मराठी संस्कृतीत अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. यामुळे Marathi Mahine Names चा अभ्यास आपल्याला अधिक चांगली समज मिळवून देतो.
आजच्या या लेखामध्ये आपण पाहणार आहोत कि,
१) Marathi Mahine मराठी महिने कोणते आहेत?
२) त्यांची नावे काय आहेत?
३) या महिन्या मध्ये कोणकोणते सण येतात?
४) आणि ह्या सणांचं महत्व काय आहे?
मराठी महिने त्यांची नावे | Marathi mahine name
| मराठी महिने | इंग्रजी महिने |
|---|---|
| चैत्र | मार्च आणि एप्रिल |
| वैशाख | एप्रिल आणि मे |
| ज्येष्ठ | मे, जून आणि जुलै |
| आषाढ | जुलै आणि ऑगस्ट |
| श्रावण | ऑगस्ट आणि सप्टेंबर |
| भाद्रपद | सप्टेंबर आणि ऑक्टोबर |
| आश्विन | ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर |
| कार्तिक | नोव्हेंबर आणि डिसेंबर |
| मार्गशीर्ष | डिसेंबर आणि जानेवारी |
| पौष | जानेवारी आणि फेब्रुवारी |
| माघ | फेब्रुवारी आणि मार्च |
| फाल्गुन | मार्च आणि एप्रिल |
वरील माहिती ही २०२६ ह्या इंग्लिश आणि मराठी कॅलेंडर प्रमाणे आहे,
Long Weekends in 2026 बद्दल जाणून घेण्यासाठी खालील link वर click करा
मराठी महिने त्यांची नावे, मराठी महिने यादी व मराठी महिन्यांची नावे | Marathi mahine list | Marathi months name | Marathi mahine name.
- चैत्र,
- वैशाख,
- ज्येष्ठ,
- आषाढ,
- श्रावण,
- भाद्रपद,
- आश्विन,
- कार्तिक,
- मार्गशीर्ष,
- पौष,
- माघ,
- फाल्गुन.
चैत्र (Chaitra) – नववर्ष आरंभ
मराठी दिनदर्शिकेतील आणि मराठी वर्षातील पहिला महिना म्हणजे चैत्र म्हणून ओळखला जातो, ह्या महिन्याची सुरुवात चैत्र शुद्ध प्रतिपदा पासून होतो. इंग्रजी कॅलेंडरनुसार मार्च आणि एप्रिलच्या दरम्याने हा महिना येतो. चैत्रतचं मराठी नववर्षाची सुरुवात होते, म्हणून ह्याच महिन्यात गुढीपाडवा तसेच प्रभू श्रीरामाचा जन्मदिवस रामनवमी हे सण साजरे केले जातात. याव्यतिरिक्त, शेतकऱ्यांसाठी चैत्र महिना पिकांची लागवड आणि कृषी कामकाजासाठी आदर्श मानला जातो.
महत्वाचे दिवस :-
१) गुढीपाडवा (साडेतीन मुहूर्तांपैकी एक मुहूर्त),
२) श्री राम जन्मदिन – रामनवमी,
३) भगवान महावीर जयंती,
४) हनुमान जन्मोत्सव (हनुमान जयंती.),
५) भारतरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर जयंती.
वैशाख (Vaishakha) – उबदार वातावरण
मराठी वर्षातला दुसरा महिना म्हणजे वैशाख. इंग्रजी कॅलेंडरनुसार एप्रिल आणि मे ह्या महिन्यांदरम्यान असतो. हा उन्हाळ्याचा महिना आहे. महिन्याच्या मध्यावर विविध सण व उत्सव साजरे होतात, आणि शेतकरी जीवनशैलीला जागृत करणारे कार्य यामध्ये असतात.
महत्वाचे दिवस :-
१) अक्षय तृतीया, . २) महाराष्ट्र दिन, . ३) बुद्धपौर्णिमा.
ज्येष्ठ (Jyeshtha) – पावसाची चाहूल
मराठी वर्षानुसार तिसऱ्या क्रमांकाचा ज्येष्ठ हा महिना आला आहे. पण २०२६ ह्या वर्षी इंग्लिश कॅलेंडरनुसार ज्येष्ठ (अधिक ज्येष्ठ आणि निज ज्येष्ठ) हा महिना मे, जून आणि जुलै दरम्यान आला आहे. ह्याच महिन्यात पावसाची चाहूल लागते. ह्या काळात विवाहित स्त्रिया वटपौर्णिमेच्या दिवशी वडाच्या झाडाची पूजा करण्याची प्रथा आहे.
महत्वाचे दिवस :- १) वटपौर्णिमा
आषाढ (Ashadha) – अधिक जोरात पाऊस आणि महत्त्वपूर्ण सण
आता वर्षातला चौथा महिना म्हणजे आषाढ पाहुयात. इंग्लिश कॅलेंडरच्या जुलै आणि ऑगस्टच्या दरम्यान आषाढचा कालावधी आहे. महिन्यात पाऊस अधिक जोरात सुरू होतो.
वर्षातील येणाऱ्या एकादशींपैकी एक आषाढी एकादशी ह्या महिन्यात असते, अनेक विठ्ठलाचे भक्त आषाढी एकादशीच्या दिवशी विठ्ठल – रुख्मिणीच्या दर्शन घेण्यासाठी पंढरपूरच्या वारीला जातात.
भारतीय संस्कृतीत गुरूंचा आदर केला जातो आणि गुरूंना मानवंदना म्हणून ह्याच महिन्यात गुरुपौर्णिमा साजरी केली जाते
महत्वाचे दिवस :-
१) देवशयनी आषाढी एकादशी, २) गुरु पौर्णिमा
श्रावण (Shravana) – श्रावण आणि पावसाळा
श्रावण हा पाचवा महिना असतो, इंगजी कॅलेंडरप्रमाणे, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर ह्या दरम्याने आला आहे.
धार्मिक आणि पारंपारिक दृष्टिकोनातून श्रावण महिना अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. शिवरात्री आणि नागपंचमी यासारखे सण यामध्ये येतात. भारताचा स्वतंत्र दिन हा ह्या महिन्याच्या १५ ऑगस्ट रोजी साजरा केला जातो.
ह्या महिन्यातही भरपूर पाऊस पडत असतो, म्हणूनच शेतकऱ्यांसाठी पावसाळ्याच्या काळात हा महिना महत्त्वपूर्ण ठरतो.
महत्वाचे दिवस :-
१) स्वातंत्र दिन,
२) नागपंचमी,
३) नारळी पौर्णिमा,
४) रक्षाबंधन,
५) श्रीकृष्ण जयंती,
६) गोकुळाष्ठमी (गोपाळकाला),
७) बैलपोळा.
भाद्रपद (Bhadrapada) – दृष्य उत्सव
हा वर्षातला सहावा महिना भाद्रपद. इंग्रजी दिनदर्शिकानुसार सप्टेंबर आणि ऑक्टोबरच्या दरम्याने भाद्रपदचा कालावधी आहे.
लहान – थोरांच्या आवडीचा लाडक्या गणपती बाप्पाचे ( गणेश चतुर्थी ) आगमन भाद्रपद महिन्यात होते.
महत्वाचे दिवस :-
१) हरितालिका तृतीया, श्रीगणेश चतुर्थी,
२) ऋषिपंचमी,
३) अनंत चतुर्थी,
४) महात्मा गांधी जयंती.
आश्विन (Ashwayuja) – आश्वयुज आणि शरद ऋतू
आश्विन हा ह्या वर्षातला सातवा आणि इंग्रजी कॅलेंडरप्रमाणे ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरच्या दरम्याने आला आहे.
घटस्थापनापासून आश्विन महिन्याची सुरुवात होत आहे. म्हणजेच, दुर्गा पूजा, नवरात्रि, दसरा आणि दिवाळी यांसारखे मोठे सण होणार आहेत. यामध्ये विशेषतः महिलांसाठी पूजाअर्चा आणि व्रत यांचा महत्त्वपूर्ण भाग असतो, परंपरेनुसार देवीची पूजा केली जाते. ह्याच महिन्यात आपल्या संस्कृतीप्रमाणे दसराच्या दिवशी हत्यारांची पूजा करण्याची प्रथा आहे.
महत्वाचे दिवस :-
१) घटस्थापना,
२) दसरा,
३) कोजागिरी पॊर्णिमा,
४) धनत्रयोदशी,
५) नरक चतुर्थी,
६) लक्ष्मीपूजन.
कार्तिक (Kartika)
वर्षातला पुढचा महिना कार्तिक हा आठवा आहे, इंग्रजी दिनदर्शिकानुसार नोव्हेंबर आणि डिसेंबरच्या दरम्याने आहे.
बलिप्रतिपदा आणि दीपावली पडावा ह्या दिवाळीच्या दिवसापासून कार्तिक महिन्याची सुरुवात होत आहे, यामध्ये घराघरात दिवे लावून सजावट केली जाते आणि विविध सणांचे आयोजन होतात.
महत्वाचे दिवस :-
१) बलिप्रतिपदा, दीपावली पडावा,
२) भाऊबीज,
३) कार्तिकी पौर्णिमा, गुरु नानक जयंती.
मार्गशीर्ष (Margashirsha) – नवा उत्साह
मार्गशीर्ष हा वर्षातला नववा महिना आहे, तसेच इंग्रजी कॅलेंडरनुसार डिसेंबर आणि जानेवारीच्या दरम्याने मार्गशीर्षचा कालावधी असतो.
मार्गशीर्ष महिना साधना आणि ध्यान याचा महत्त्वाचा महिना आहे. यामध्ये संत निवृत्तीनाथ पूजा आणि इतर आध्यात्मिक कार्ये होतात. ही काळ तंत्र व साधना महत्त्वाची मानली जाते.
महत्वाचे दिवस :- १) श्रीदत्त जयंती
पौष (Paush)
पौष हा वर्षातला दहावा महिना. इंग्रजी कॅलेंडरनुसार जानेवारी आणि फेब्रुवारीच्या दरम्याने पौषचा कालावधी आहे. तसेच इंग्रजी कॅलेंडर इयरनुसार ह्या महिन्यात नवीन वर्षाची सुरुवात होते.
भारताचा गणतंत्र दिन ह्या महिन्यात २६ जानेवारीला असतो. मकर संक्रांती यासारखा सण यामध्ये साजरा केला जातो, ज्यामुळे तिळगुळ आणि उडत्या पतंगांचे आनंद घेतले जातात.
महत्वाचे दिवस :-
१) गणतंत्र दिन, २) मकर संक्रांती.
माघ (Magha)
मराठी कॅलेंडरनुसार माघ हा अकरावा महिना आहे. आणि ह्याचा कालवधी फेब्रुवारी ते मार्चच्या दरम्याने आहे.
माघ महिना या कालावधीत पूजा आणि धार्मिक उत्सवांचे महत्त्व असते. यामध्ये माघ स्नान आणि माघ शंक्रांत सारखे धार्मिक कार्य होतात.
महत्वाचे दिवस :-
१) महाशिवरात्री,
२) छत्रपती शिवाजी महाराज जयंती (तारखेनुसार).
फाल्गुन (Phalguna) – रंगांचा महिना
वर्षातला बारावा आणि शेवटचा महिना म्हणजे फाल्गुन. आणि इंग्लिश कॅलेंडरप्रमाणे मार्च आणि एप्रिलच्या दरम्याने ह्याचा कालावधी आहे.
फाल्गुन महिनात होळी आणि धुलीवंदनाची धमाल आहे. लोक विविध रंगांची उधळण करून आनंद साजरा करतात, आणि गोडधोड खाण्याचा विशेष महत्त्व असतो.
महत्वाचे दिवस :-
१) होळी, २) धूलिवंदन.
Conclusion :
आपल्या सांस्कृतिक धरोहराला साजरे करत असतात. या महिने आणि त्यांचे सण आपल्याला जीवनातील आनंद आणि समृद्धी देतात.
मराठी महिन्यांबद्दल थोडक्यात :
मराठी महिने आपल्या संस्कृतीच्या परंपरेचे प्रतीक आहेत. ते चंद्रवर्षाच्या आधारे तयार केले जातात आणि प्रत्येक महिना आपल्या समाजाच्या धार्मिक, सामाजिक, आणि कृषी जीवनाशी संबंधित आहे.
मराठी नववर्ष चैत्र शुद्ध प्रतिपदा दिवशी असतो, जो चैत्र महिन्याचा पहिला दिवस आहे.
आश्वयुज महिना दिवाळी साजरी करण्यासाठी आदर्श आहे. या महिन्यात दसरा आणि दीपावली सारखे मोठे सण साजरे केले जातात.
हो, मराठी महिने चंद्रवर्षावर आधारित असतात. त्यामुळे हे महिने ग्रीगोरियन कॅलेंडरपेक्षा थोडे वेगळे असतात.
मराठी महिन्यांमध्ये विविध धार्मिक आणि सांस्कृतिक सण साजरे केले जातात,
उदा:-
चैत्र: मराठी नववर्ष
वैशाख: शेतकऱ्यांचा महत्त्वपूर्ण महिना
भाद्रपद: गणेश चतुर्थी
श्रावण: शिवरात्री आणि नागपंचमी
आश्विन: दसरा, दिवाळी
आपला अभिप्राय शेअर करण्यासाठी आम्हाला asktopicraja@gmail.com वर लिहा.
